Category: Draft Proclamations

DRAFT INVESTMENT PROCLAMATION

PROCLAMATION No…/2019
INVESTMENT PROCLAMATION

RECOGNIZING that increasing the role of private sector investment in all sectors of the
economy including in productive and enabling sectors has become necessary to accelerate the
economic development of the country, ensure its sustainability, strengthen domestic production
capacity and thereby improve the living standards of its people;
WHEREAS it has become necessary to create an economic framework that fast-tracks
the global competitiveness of the national economy, increases export performance, generates
more and better employment opportunities, and facilitates sustainable and entwined linkage
among various economic sectors;
WHEREAS it has become necessary to further increase and diversify foreign
investment inflow to accelerate inward transfer and diffusion of knowledge, skill, and
technology;
RECOGNIZING that it has become necessary to maximize linkages between foreign
and domestic investments, promote equitable distribution of investments among regions, and
leverage foreign capital to promote the competitiveness of domestic investors;
RECOGNIZING that it has become essential to put in place a system of monitoring and
supervision to ensure that investments deliver on promised potentials stated in national
investment objectives and are operated in accordance with the law;
WHEREAS the investment administration system has to be transparent, predictable, and
efficient to increase investment attraction, retention, and expansion;
WHEREAS, to these ends, it has become necessary to revise the existing law on
investment;
NOW, THEREFORE, in accordance with Article 55(1) of the Constitution of the
Federal Democratic Republic of Ethiopia, it is hereby proclaimed as follows:

DOWNLOAD

Draft Investment proclamation Ethiopia (amharic)

Draft Investment proclamation Ethiopia (commentary)

Draft Investment proclamation Ethiopia (english)

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን እና ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ለመወሰን የወጣ lረቂቅl አዋጅ

DOWNLOD (.pdf)

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን እና ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ለመወሰን የወጣ lረቂቅl አዋጅ

SOURCE: https://www.hopr.gov.et

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን፣ ካሣ የሚከፈልበትን እና ተነሺዎች መልሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ ለመወሰን የተዘጋጀው ረቂቅ አዋጅ ማብራርያ

  1. የካሣ አዋጅ 455/1997 ማሻሻል ያስፈለገበት ምክንያት

በሀገራችን የካሣ አዋጅ 455/1997 ተደንግጎ በስራ ላይ ከዋለ 13 ዓመታትን ቢያስቆጥርም ወቅታዊነት የሚጎድለው ሆኖ ተገኝቷል። በአዋጁ መሰረት ለሕዝብ ጥቅም ቦታ በሚለቀቅበት ሂደት የበርካታ ዜጎች ሕይወታቸው የሚነካ ሲሆን በፕሮጀክትና በተወሰነ አካባቢ ብቻ ሲታይ አነስተኛ ሊመስል ቢችልም በሀገር አቀፍ ደረጃ ሲወሰድ ልማቱ የሚነካው ሕዝብ እጅግ ብዙና በአመዛኙም ዝቅተኛ ገቢ ያለው ማሕበረሰብን ነው።
በዚህ ዙሪያ በተለያዩ አካላት ሰፋፊ ጥናቶች የተካሄዱ ሲሆን በተለይ የፌዴራል ፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ከከተማ መስፋፋትና መልሶ መልማት ጋር በተያያዘ የቀረበው ጥናት፣ በእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር እና በከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር በኩል የተከናወኑት ጥናቶች ችግሩን በአግባቡ ለይተዋል። በተለይም መሬት ለሕዝብ ጥቅም ለልማት ሲመረጥ ከመነሻ ፕላን ጀምሮ የቦታው ነባር ተጠቃሚዎች አያያዝ፤ ካሣ እና ድጋፍ ዙሪያ የተስተዋሉት ችግሮች ካልተፈቱ ለልማቱ ቀጣይነት ትልቅ ተግዳሮቶች እንደሚሆኑ ለማየት ተችሏል፡፡
ነባሩ የካሣ አዋጅ 455/1997 በሥራ ላይ በዋለባቸው ዓመታት ለአፈፃፀም ግድፈት ምክንያት የሆኑትን የአዋጁን ድንጋጌዎች በማሻሻል፣ በጥናት የተለዩትን ክፍተቶች ለመሙላት የሚያስችሉ አዳዲስ ድንጋጌዎችን በማካተት፣ ባለይዞታዎች ለሕዝብ ጥቅም ቦታ እንዲለቁ ሲደረግ በሕገ-መንግሥቱ መሠረት ተጠቃሚነታቸውን በሚያረጋግጥ መንገድ ማየት እንዲሁም የመንግሥትን የማቋቋም ግዴታ ማካተት አስፈላጊ ነበር።
በመሆኑም የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ከባለድርሻ አካላት ጋር በመሆን ረቂቅ አዋጅ አዘጋጅቷል። ይህ አዋጅ በከተማም ሆነ በገጠር ባለይዞታዎች ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቁ ሲደረግ የተነሺዎችን በሕገ-መንግሥቱ የተቀመጡ የመብት ድንጋጌዎችን ያከበረ እና በመሬት ዘርፍ መልካም አስተዳደርን ለማረጋገጥ የሚደረገዉን ርብርብ የሚደግፍ የመንግሥትን ልማታዊነት ለማረጋገጥ በሚያስችል አግባብ ተሻሽሎ ጥቅም ላይ እንዲውል አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

  1. በካሣ አዋጁ ማሻሻያ የተደረገባቸው ድንጋጌዎች
    1.  በክፍል አንድ፡- ጠቅላላ

ይህ ክፍል የአዋጁን አጭር ርዕስ፣ ትርጓሜ፣ የተፈጻሚነት ወሰን እና መርሆዎችን ያካተተ ነው።

  • አጭር ርዕስ ላይ በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 44 ን/አንቀጽ 2 ላይ መንግሥት በሚያካሂዳቸው ፕሮግራሞች ምክንያት የተፈናቀሉ ወይም ኑሮአቸው የተነካባቸው ሰዎች ሁሉ በመንግሥት በቂ ዕርዳታ ወደ ሌላ አካባቢ መዘዋወርን ጨምሮ ተመጣጣኝ የሆነ የገንዘብ ወይም ሌላ አማራጭ ማካካሻ የማግኘት መብት አላቸው” በሚል በመደንገጉ በዚህ ረቂቅ አዋጅ ለተነሺዎች የሚከፈለው የንብረት ካሣ ብቻ ሳይሆን የመፈናቀያ ካሣ ጭምር በመሆኑ ለንብረት ብቻ ቢባል የካሣን ትርጉም ስለሚያጠበው፣ እንዲሁም ማቋቋምን በማካተት “የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን፣ ካሣ የሚከፈልበትንና ተነሺዎች የሚቋቋሙበትን ለመወሰን የወጣ አዋጅ ቁጥር…” በሚል ርዕሱ እንዲሻሻል ተደርጓል።
  • ትርጓሜ፡-  የትርጉም ድንጋጌ በሕግ ውስጥ ጥቅም ላይ የዋሉ ቃላትን፣ ሐረጎችን ከአሻሚነት ወይም ከአደናጋሪነት የጸዱ እንዲሆኑ፣ በአዋጁ ልዩ ልዩ ክፍሎች ያላቸው አረዳድ ወጥ እንዲሆን እና ለማጣቀስም አመቺ ሆነው እንዲገኙ ለማድረግ የተዘጋጀ ነው፡፡
  • ተፈጻሚነት ወሰን፡- በሕገ መንግሥቱ የፌዴራል መንግሥትን ሥልጣንና ተግባር በሚደነግገው አንቀጽ 51 በን/አንቀጽ 5 ላይ “የመሬት፣ የተፈጥሮ ሀብትና የታሪክ ቅርሶች አጠቃቀምና ጥበቃን በተመከተ ሕግ ያወጣል” ከሚል በመነጨ በመላ አገሪቱ ለሕዝብ ጥቅም መሬት ሲለቀቅ በከተማም ሆነ በገጠር በወጥነት እንዲመራ በማስፈለጉ ይህን የተፈጻሚነት ወሰን በግልጽ ማሳየት ለሕጉ አፈጻጸም መሠረታዊ በመሆኑ ነው።
  • መርሆዎች፡- በቀድሞው አዋጅ ባለመካተታቸው ምክንያት የአዋጁን አፈጻጸም ለማሻሻል የዳኝነት እና አስፈጻሚ አካላት ውሳኔ በሚሰጡበት ጊዜ መርሆዎችን ታሳቢ ማድረግ እንዲችሉ የተካተተ ነው።
    1.  በክፍል ሁለት፡- መሬት ለማስለቀቅ ስለሚፈጸም ሥነ-ሥርዓት

በዚህ ክፍል የንብረት ካሣና የመፈናቀያ ካሣ ክፍያ ከመፈጸሙ በፊት ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቀቅ ሲደረግ የሚለቀቅበት አግባብን ማስቀመጥ ወሳኝ ነው። ለሕዝብ ጥቅም የሚለቀቅ መሬትን ማን ይወስን፣ ማን ያስለቅቅ፣ ለሕዝብ ጥቅም አይደለም የሚል አቤቱታ ሊቀርብ እንደሚችል፣ የተነሺዎች መረጃን ስለማጣራት፣ ለሕዝብ ጥቅም መሬት መልቀቅ እንዳለ ሆኖ ልማቱ የሚጠይቀውን ያህል ባለይዞታዎች  አቅም ካላቸው በአካታችነት ወደ ልማትን  ማምጣት አስፈላጊነት፣ መሬት የሚለቀቅበት ቅደም ተከተል ሥርዓት፣ ለልማት የሚለቀቅ መሬት ለተነሺው ካሣና ምትክ ባለመሰጠቱ ምክንያት ተነሺው በመሬት መጠቀም ሁኔታን ማስቀጠል የሚቻልበት አግባብ ማስቀመጥ፣ ማስለቀቂያ ትዕዛዙ በጥናት ተደግፎ በቀረበውን ምክረ-ሀሳብ ታሳቢ በማድረግ ለተነሺዎች በቂ የመልቀቂያ ጊዜ ማስቀመጥ፣ ለሕዝብ ጥቅም እንዲለቀቅ የሚፈለግ መሬትን ያለበቂ ምክንያት ለማስረከብ ፈቃደኛ ባልሆኑት ላይ የፖሊስ ኃይል ትብብር አስፈላጊነት፣ መሬት የሚጠይቅ አካል ለሥራው የሚፈለገውን መሬት ሥራው ከመጀመሩ ከአንድ ዓመት በፊት ለይቶ የማቅረብና አስፈላጊውን የተነሺዎች ወጪ የሚሸፈንበት አግባብ እና ነባር መሠረተ ልማቶች በቀጣይ ልማት ላይ መጓተትን እንዳይፈጥሩ በኃላፊነት የሚነሱበት አግባብ መደንገግ ተገቢ ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም በዚህ ክፍል በዋናነት መታየት የሚገባቸውን ድንጋጌዎች እንደሚከተለው ተብራርተው ቀርበዋል።

  • ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቀቅ የሚያስችሉ ወሳኝ ምክንያቶች፣ ለሕዝብ ጥቅም ቦታ እንዲለቀቅ የሚወስን አካል እንዲሁም መሬት እንዲለቀቅ የሚያደርግ አካል ሥልጣን በግልጽ ተደንግጓል። ምክንያቱም በህዝብ ጥቅም ስም ባለሙያዎች እንደሻቸው መሬት እንዲለቀቅ የሚያደርጉበትን አግባብ ለማስቀረትና በመሰል ሁኔታ ጥሰት ቢከሰት አቤቱታ ሊቀርብ እንደሚችል ታሳቢ በማድረግ በግልጽ የሚወስነውን አካል፣ በምን አግባብ እንደሚወስን እንዲሁም በተወሰነው መሠረት ቦታው እንዲለቀቅ የሚያደርጉ አካላትን ሥልጣን ማስቀመጥ ተገቢ ሆኖ ተገኝቷል።
  • በቀድሞው አዋጅ አካታችነት እንደቅኝት የተያዘ አልነበረም፡፡ ለልማት የተፈለገ ቦታ የነባሩ ተጠቃሚ ወገኖችን ማስነሳት አማራጭ እንደሌለው ስልት የማየት፤ ልማት ለህዝብ በመሆኑ የተወሰነ ወገን ቢጎዳ ችግር አይደለም በማለት የመግፋት ስልት አንዱ ችግር እንደነበር በጥናት ተለይቷል። በመሆኑም የመልሶ ማልማት ዕቅድ ባላቸው ከተሞች አፍርሶ መገንባት ትግበራ በተለያዩ ምክንያቶች ሊዘገይ ስለሚችል የከተማውን አስተዳደር ትግበራ ዕቅድን በመደገፍ በአካታችነት በራሳቸው አቅም በአፍርሶ መገንባት ክልል ውስጥ በሚሰጣቸው ቦታ ላይ ማልማት የሚችሉበት አግባብ፣ በሌላ በኩል የከተማውን የትግበራ ዕቅድ ሳይጠብቁ በፕላኑ የመሬት አጠቃቀምና ሽንሻኖ መሠረት በግልም ሆነ በጋራ በማልማት ልማቱንና ገጽታ ግንባታ ማፋጠን የሚችሉበት ዕድል መስጠት ተገቢ መሆኑን፤ በገጠርም በተመሳሳይ የመሬት አጠቃቀሙን ተከትሎ አርሶ አደሩን በማስለቀቅ ለተመሳሳይ ወይም ሌላ አገልግሎት ለባለሀብት ከመስጠት ይልቅ አርሶ አደሩ የመፈናቀያ ካሣ የማይጠይቅበትንና በመሬት የመጠቀም መብቱን በካፒታል መዋጮነት በመጠቀም ከባለሀብት ወይም በራሳቸው ምርታማነትን የሚጨምሩበት አግባብ በጥናት የተደገፈ ምክረ-ሀሳብ በማመላከቱ በረቂቅ አዋጁ እንዲካተት ተደርጓል።
  • መሬት በማስለቀቅ ሂደት ውስጥ መሬት የሚያስለቅቅ አካል ሥርዓቱን በቅደም ተከተል ማከናወን፣ በአጭሩ ካሣ ከፋዩ አካል ባለመብት የሆነውን ተከፋይ ለይቶ/አውቆ ካሣውን እንዲከፍለው ባለይዞታውን ማጣራት አስፈላጊ መሆኑ፣ መብት አለኝ የሚል አካል ለሕዝብ ጥቅም ይዞታውን የሚለቅብትን አግባብ አውቆ መብቱ ተጠብቆለት በሥርዓቱ መሠረት መስተናገድ እንዲችል፣ ለተነሺዎች በቂ የመልቀቂያ ጊዜን ከመስጠት አንጻር በቀድሞ አዋጅ በማስለቀቂያ ትዕዛዙ መሠረት ከነበረበት በአንድ ወር በማሻሻል ወደ 120 ቀናት እንዲያድግ ተደርጓል። ሆኖም ያለ በቂ ምክንያት ይዞታውን ለማስረከብ ፈቃደኛ ያልሆነን አካል እንዲሁም በሕገ-ወጥ መንገድ ቦታ በመያዝ ንብረት ያሳረፈን አካል የ30 ቀን ገደብ ጠብቆ ቦታውን ለመረከብ የሚችልበት አግባብ የፖሊስ ኃይል ትብብር መጠየቅ የሚችልበት አግባብ ተደንግጓል።
  • ካሣና ምትክ ሳይሰጥ ተነሺዎች ይዞታቸውን እንዳይጠቀሙ ለረዥም ጊዜ ታግዶ እንዲቆይ መደረጉ፣ ካሣ ሲከፈልም ከረጅም ጊዜ በፊት በተገመተ ዋጋ መሆኑ ቅሬታ የፈጠረ ስለመሆኑ በጥናት ተረጋግጧል። በመሆኑም ለተነሺው የካሣ ግምት በጽሁፍ እንዲያውቅ ከተደረገበት ቀን ጀምሮ በሶስት ወር ጊዜ ውስጥ ተገቢው ካሣ ካልተከፈለው በመሬቱ ላይ ከቋሚ ተክልና ግንባታ በስተቀር ሌሎችን ሥራዎች እንዲሁም በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ማንኛውንም ሥራ መስራት ይችላል፡፡
  • በማስለቀቂያ ትዕዛዙ መሠረት ካሣና ምትክ ተወስኖላቸው ተነሺዎች በተቀመጠው ጊዜ ገደብ ቀርበው በተለያዩ ምክንያቶች ሳይወስዱ ቢቀር የተዘጋጀው የካሣ ገንዘብ በባንክ ዝግ ሂሳብ እንዲገባ የሚደረግበት እንዲሁም በይዞታው ንብረት ካለ ካሣና ምትክ ከተቀበለ ወይም ካሣው በዝግ ሂሳብ ከተቀመጠበት ቀን ጀምሮ ከ120 ቀን እና በቦታው ንብረት ከሌለ በ30 ቀናት ውስጥ ቦታውን የሚያስረክብበት አግባብ ተደንግጓል።
  • በአዋጅ ቁጥር 455/1997 የሕዝብ ውይይትን አስመልክቶ ድንጋጌ አልተካተተም። ይሁን እንጂ በተግባር የሕዝብ ውይይት በብዛት የሚጠራው በትልልቅ ፕሮጀክቶች ላይ እንደሆነ ጥናቶች ያመለክታሉ። በመሆኑም በዚህ ረቂቅ አዋጅ አንቀጽ 5(1) እና አንቀጽ 9(1/ሀ) መሠረት በዕቅድ በመመራት ተነሺዎችን ማወያየት እንደሚገባ በግልጽ ተደንግጓል። በተጨማሪም የወረዳ ወይም የከተማ አስተዳደር መሬት የማስለቀቅ ሥልጣን ቢኖረውም የንብረትና መፈናቀያ ካሣ ለመሸፈን ከፍተኛ የፋይናንስ ችግር ያለባቸው ከመሆኑ አንጻር መሬት እንዲለቀቅለት የሚፈልግ አካል ተገቢውን ካሣና እና መቋቋሚያ ድጋፍ ወጪ ገቢ ማድረግ እንደ ሚጠበቅበት እና ተነሺዎችም ክፍያው ካልተፈጸመ የከተማ ወይም የወረዳ አስተዳደር የማያስለቅቅ መሆኑ ተደንግጓል።
    1.  በክፍል ሦስት፡- የካሣ አወሳሰን፣ ምትክ አሰጣጥ እና መልሶ ማቋቋም

በዚህ ክፍል ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቀቅ ከማድረግ ጋር በተያያዘ የተነሺውን           ሕገ-መንግሥታዊ መብት የሚጠበቁበት ድንጋጌዎችን ለማካተት ተሞክሯል። በመሆኑም ለተነሺዎች ስለሚከፈል ካሣ፤ በከተማም ሆነ በገጠር የመሬት ይዞታ በቋሚነት ወይም በጊዜያዊነት እንዲለቀቅ ሲደረግ ለተነሺው ስለሚከፈል የንብረት ካሣ እና ስለሚሰጥ ምትክ ቤት ወይም ቦታ መሠረታዊ ድንጋጌዎችን በዝርዝር ለማየት ተችሏል። በተጨማሪም ተነሺዎች በዘላቂነት መቋቋም እንዲችሉ የሚደረጉበት አግባብም እስከፈንድ ማቋቋም እንዲሁም በልማቱ ምክንያት የተፈናቀሉና የገቢ ምንጫቸውን ላጡ ተነሺዎች መልሰው የሚቋቋሙበት አግባብ ተደንግጓል። በዚህ ክፍል ሌላው መሠረታዊ ጉዳይ ንብረትን መገመት የሚገባው አካልን አሁን ከአለው ነባራዊ ሁኔታ እና ወደፊት መሆን ከሚገባው አንጻር በአማራጭነት ማስቀመጥ፣ ከንብረት ግምት ጋር በተያያዘ ቅሬታና አቤቱታ የሚስተናገድባቸው አግባቦች እንዲሁም እነዚህ አግባቦች ተጠብቀው የቦታ ርክክብ የሚፈጠምበትን ሁኔታ በግልጽ ተቀምጠዋል።
በመሆኑም በዚህ ክፍል በዋናነት መታየት የሚገባቸውን ድንጋጌዎች እንደሚከተለው ተብራርተው ቀርበዋል።

  • ለተነሺዎች የሚከፈል ካሣ በዓይነት ለንብረትና በመሬት የመጠቀም መብት በመቋረጡ የሚፈጠር የመፈናቀያ ካሣ መሆናቸውን፣ ሁለቱ የተለያየ ባህሪ ስላላቸው በየዓይነታቸው መግለጽ አስፈላጊ በመሆኑ በአዲስ መልክ እንዲደነገግ ተደርጓል፡፡ የንብረት ካሣ በይዞታ ላይ ለሚገኝ የሚዳሰስ ንብረትን ብቻ እንጂ የማይዳሰሱ የንብረት ዓይነቶችን እንደ የመልካም ስምና የቦታ እሴት ጭማሪ ድርሻ እንዳያካትት ተደርጓል። ይህ የሆነበት ምክንያት የማይዳሰስ ንብረት ጥቅም ንብረቱ ካለበት መገኛ ቦታና ከሚኖረው መልካም ስም የተነሳ ሊኖረው የሚችለውን የገበያ ዋጋ መሠረት የሚያደርግ በመሆኑ በዚህ መሠረት ካሣው ቢሰላ በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 40(3) መሠረት መሬት የማይሸጥ የማይለወጥ የመንግሥትና የሕዝብ የጋራ ንብረት/ሀብት መሆን ጋር የሚጋጭና ብዙኃኑን ተጠቃሚ ስለማያደርግ፤ ከተቻይነቱም አንጻር አጠራጣሪ በመሆኑ በሚዳሰስ ንብረት ካሣ ላይ ብቻ ትኩረት ያደረገ ድንጋጌ እንዲደነገግ ሆኗል።
  • ሌላው ከንብረት ካሣ ጋር በተያያዘ በአዋጅ 455/97 “በአለበት ሁኔታ ለመተካት” የሚለው ከደንብ ቁጥር 135/1999 የካሣ ስሌት ቀመር ጋር ሲታይ ክፍተት ስላለበት “ንብረቱን በአዲስ ለመተካት” ተብሎ እንዲሻሻል ተደርጓል። ንብረቱን “በነበረበት ለመተካት” በሚለው ሐረግ መሠረት ንብረቱ ወደ ሌላ አካባቢ ተዛውሮ እንደገና ሊተከልና እንደነበረ አገልግሎት ለመስጠት የማይችል ለምሳሌ ቤት ቢሆን የሚከፈለው የንብረት ካሣ ቤቱ ባለበት እንደሚተካ ታስቦ ዋጋው ስለሚሰላ የእርጅና ዋጋ መቀነስ ወይም በአሮጌ ዋጋ ማስላት የግድ ይላል፡፡ ለተነሺው በዚህ መሠረት ተሰልቶ በሚሰጠው የካሣ ክፍያ ተመሳሳዩን ቤት ምትክ በተሰጠው ቦታው ላይ ሊሰራ አይችልም፡፡ ይህ ማለት የፈረሰበትን ቤት አልተካንለትም ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ይህንን ችግር ለማስወገድ የሚከፈለው ካሣ “ንብረቱን በአዲስ ለመተካት” በሚል ሲሻሻል ቤቱ የተሰራበትን ግብዓት በጠበቀ መልኩ በአዲስ ቁስ ለመተካት እንደሆነ መረዳት የሚያስችል በመሆኑ ተሻሽሎ ተደንግጓል፡፡
  • የመፈናቀያ ካሣን አስመልክቶ ለሕዝብ ጥቅም መሬት በቋሚነት እንዲለቀቅ ሲደረግ ለከተማም ሆነ የገጠር ተነሺ ስለሚከፈል ካሣ እና ስለሚሰጥ ምትክ ቤት ወይም ቦታ መሠረታዊ ድንጋጌዎችን በዝርዝር ለማየት ተችሏል። እነዚህ ድንጋጌዎች ባለይዞታው የመሬት ይዞታውን ሲለቅ በመሬቱ ላይ የመጠቀም መብቱ በመቋረጡ ምክንያት የሚደርስን ጉዳት ለማካካስ የሚከፈል ክፍያና በዓይነት የሚሰጥ ምትክ ናቸው። በመሆኑም፡-
  • የገጠር ባለይዞታዎች፡- ምትክ ተመጣጣኝ መሬት ሲሰጠው መሬቱን አልምቶ ምርት እስኪሰጠው ድረስ ላለው ጊዜ የሚቋቋምበት ድጋፍ “መሬቱን ከመልቀቁ በፊት ሶስት ዓመታት ውስጥ በየዓመቱ ከመሬቱ ሲያገኝ ከነበረው ከፍተኛውን የአንድ ዓመት ገቢ ብቻ” ድጋፍ ይሰጠዋል። ነገር ግን ምትክ መሬት ማግኘት ካልተቻለ በቋሚነት መሬቱን እንዲለቅ ይደረጋል። በሕገ-መንግሥቱ መሬት የማይሸጥ የመንግስትና የሕዝብ ሀብት በመሆኑ የገጠር ባለይዞታዎች የነበራቸውን በጊዜ ያልተገደበ የመጠቀም መብት መቋረጥ ምክንያት የመፈናቀያ ካሣ ክፍያ በማካካሻ መልክ እንዲከፈል የሚደረግበት አግባብ ተፈጥሯል። በመሆኑም አርሶ አደሩን ተጠቃሚ ከማድረግ አንጻር በቀድሞው በአዋጅ 455/97 አንቀጽ 8 ን/አንቀጽ 1 “አማካይ ዓመታዊ ገቢ በ10 ተባዝቶ” የሚለውን “ከፍተኛ ዓመታዊ ገቢ በ15 ተባዝቶ” በሚል እንዲሻሻል ተደርጓል።
  • ከመኖሪያ ይዞታው የሚነሳና ምትክ ቦታ የሚሰጠው ከሆነ ክልሉ በሚያወጣው መመሪያ የሚወሰን የመፈናቀያ ድጋፍ መከፈል አለበት፡፡ በሚሰጠው ምትክ ቦታ ላይ ቤት ገንብቶ ኑሮውን መምራት እስኪጀምር የሚደርስበትን ችግር ታሳቢ ያደረገ ድጋፍ ክልሎች እንደተጨባጭ ሁኔታቸው በሚያወጡት መመሪያ የሚወሰን የመፈናቀያ ድጋፍ እንዲከፈል፣ በተጨማሪም ከነበሩበት አካባቢ ወደ ሌላ ሲዛወሩ እንደ ዕድር፣ ማህበርና የመሳሰሉ ማህበራዊ ትስስሮች ስለሚቋረጡ እና የሥነ-ልቦና ጉዳት የሚደርስባቸው በመሆኑ ይህንንም ጉዳት ለመካሳ አንዱ አማራጭ በገንዘብ መደገፍ ስለሆነ ተደንግጓል።
  • ይዞታ በጊዜያዊነት እንዲለቀቅ ሲደረግ ባለይዞታው መሬቱ እስኪመለስለት ድረስ ተፈናቃይ ሆኖ ስለሚቆይ በነባሩ በአዋጅ 455/97 አንቀጽ 8 ን/አንቀጽ 1 የተደነገገውን መሬቱን ከመልቀቁ በፊት በነበሩት “የአምስት ዓመት አማካኝ” በማሻሻል “ሶስት ዓመታት ውስጥ ያገኘው ከፍተኛ ዓመታዊ ገቢ” በሚል ተተክቷል። ይሁን እንጂ የገጠር መሬት ባለይዞታው በጊዜያዊነት የተወሰደበት መሬት ቢመለስለትም በፊት ይሰጥ በነበረው ልክ ምርት ላይሰጥ ስለሚችል የመፈናቀያ ካሣው መሬቱ የነበረውን ምርታማነት ለመመለስ የሚወስደውን ተጨማሪ ጊዜ ታሳቢ እንዲያደርግ፣ ሆኖም መሬቱ በፊት ይሰጥ የነበረውን አገልግሎት መስጠት የማይችል ከሆነ በቋሚነት እንደለቀቀ ተቆጥሮ የመፈናቀያ ካሣ ወይም ምትክ ቦታ መስጠት ተገቢ በመሆኑ በአዲስ መልክ ተደንግጓል፡፡
  • የወል ይዞታ መፈናቀያ ካሣን አስመልክቶ፡- በአዋጅ ቁጥር 455/1997 አንቀጽ 8(2) በተለየ ሁኔታ በቋሚነት ሲለቀቅ ምን ሊሆን እንደሚገባ የተደነገገ ነገር አልነበረም። በዚህ ረቂቅ አዋጅ አርብቶ አደሮችና ሌሎች በወል መሬት የሚጠቀሙ የህብረተስብ ክፍሎች በቋሚነት የወል መሬታቸው ሲወሰድ የመጠቀም መብታቸው በመቋረጡ ጉዳት እንደሚደርስባቸው ታሳቢ በማድረግ ድንጋጌ አስቀምጧል። ይሁን እንጂ በየክልሉ ያለው የወል ይዞታ አጠቃቀምና የሚሰጠው አገልግሎት የተለያየ በመሆኑ ወጥ አዋጅ መደንገግ ስለሚያስቸግር የካሣው ስሌት ክልሎች በሚያወጡት መመርያ እንዲወሰን ሥልጣን ሰጥቷል። ምክንያቱም አርብቶ አደሮች የወል መሬት ለግጦሽ የሚጠቀሙበት ሁኔታ እንደሌላው አካባቢ ዓመቱን በሙሉ ሳይሆን ለተወሰኑ ወራት አንዱን አካባቢ ለግጦሽ ተጠቅመው ወደ ሌላ የወል መሬታቸው የሚንቀሳቀሱ በመሆኑ አንድን አካባቢ የወል መሬት በሚሰጠው ዓመታዊ የግጦሽ ሣር መጠን ተመስርቶ ካሣውን ማስላት ተጎጂ ስለሚያደርጋቸው እንደየክልሉ ተጨባጭ ሁኔታ አጠቃቀሙንና የአኗኗር ዘይቤያቸውን ታሳቢ አድርጎ ማስላት ስለሚጠይቅ ነው።
  • በቋሚነት ለሚነሱ የከተማ ባለይዞታዎች፡- በቋሚነት በሚነሱበት ጊዜ በአዋጅ 455/97 አንቀጽ 8 ን/አንቀጽ 4(ሀ) መሠረት “ከሚከፈለው ካሣ በተጨማሪ የመኖርያ ቤት መስሪያ ምትክ ቦታ” እንደሚሰጥ ሲደነገግ መኖርያ ቤት የሚገነቡ ከተሞች ለተነሺዎች ያላቸውን ቤት የማቅረብ አማራጭ በመጠቀም ተነሺዎችን ማስተናገድ የሚችሉበትን መንገድ ማስቀመጥና የከተማ ውስን መሬትን አጠቃቀም ለማጎልበት ስለሚረዳ “ምትክ ቦታ ወይም መኖሪያ ቤት በግዥ” እንዲያገኝ በሚል በማሻሻል ተደንግጓል። ተነሺው ምትክ ቤት የሚሰጠው ከሆነ በተሰጠው ቤት ገብቶ ኑሮውን እስኪያደላድል ተጨማሪ ወጪዎችን ለምሳሌ የቤት ማጠናቀቂያ ሥራዎች፣ የመብራት፣ ውሃና አገልግሎት ክፍያዎች የመሳሰሉት ወጪዎችን መሸፈን እንዲችል የመፈናቀያ ድጋፍ ተደንግጓል። ሌላው ተነሺዎች ከነበሩበት አካባቢ ወደ ሌላ ሲዛወሩ በነበሩበት አካባቢ መስርተው የነበሩት እንደ ዕድር፣ ማህበር የመሳሰሉ ማህበራዊ ትስስሮች መቋረጥና ለሚደርስ የሥነ-ልቦና ጫና ጉዳት ካሣ በድንጋጌ እንዲካተት ተደርጓል።
  • በጊዜያዊነት ለሚነሱ የከተማ ባለይዞታዎች፡- ይህ አንቀጽ በአዋጅ 455/1997 ያልነበረ ቢሆንም በፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ጥናት ምክረ-ሀሳብ መሠረት የተለያዩ የመሠረተ ልማት ግንባታ ምክንያት ከመኖሪያ ወይም ከሥራ ቦታቸዉ በጊዜያዊነት የመልቀቅ /የገቢ መቋረጥ ሁኔታዎች ይከሰታሉ። በመሆኑም ለተፈጠረ ጉዳት ማካካሻ ማግኘት እንዳለባቸዉ ስለታመነበት አዋጁን ለማስፈጸም የሚያስፈልጉ ዝርዝር ጉዳዮችን ክልሎች እንደተጨባጭ ሁኔታቸው መመሪያ በማዉጣት እንዲያስፈጽሙት በአዲስ መልክ ተደንግጓል፡፡
  • ገቢያቸው ለተቋረጠ ስለሚከፈል ካሣ፡- ይህ አንቀጽ በአዋጅ ቁጥር 455/97 ያልነበረና አዲስ የተካተተ ሲሆን ባለ ይዞታዎች በተለያዩ የመሠረተ ልማት ግንባታ ምክንያት ከመኖሪያ ወይም ከሥራ ቦታቸዉ ባይነሱም ኢኮኖሚያዊ ገቢ ሊቋረጥ ስለሚችል በዚህ አግባብ ለታጣ ገቢ ጉዳት ማካካሻ ማግኘት እንዳለባቸዉ ስለታመነበትና በፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ጥናትም ስለተረጋገጠ በአዲስ መልክ ተደንግጓል፡፡
  • ከገጠር ወደ ከተማ ለተካለሉ አካባቢዎች፡- ከተሞች እየሰፉ ሲሄዱ በገጠር ወረዳ አስተዳደር ስር የነበሩ ቦታዎች በከተማ አስተዳደር በመካተቱ ነዋሪዎቹ በከተሜነት ሕይወታቸውን መቀጠል እንዲችሉ ከማድረግ አኳያ ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቁ ሲደረግ በከተማው የመሬት ሽንሻኖ ደረጃ መሠረት ከ500 ሜ/ካሬ ያልበለጠ የመኖርያ ቤት መስሪያ ቦታ እንዲሰጣቸው ተደንግጓል። ድንጋጌው አዲስ ከተረቀቀው የሊዝ አዋጅ ጋር በተጣጣመ ሁኔታ የተቀመጠ ነው። ዕድሜያቸው ከ18 ዓመትና በላይ ለሆናቸውና የባለይዞታውን ገቢ በመጋራት አብረው የሚኖሩ አርሶ/አርብቶ አደር ልጆችም የመኖርያ ቦታ የሚያገኙበት አግባብ የተፈጠረ ሲሆን ይህም በባለይዞታው በመኖሪያነት ከያዘው መሬት ስፋት በላይ ባልበለጠ እንዲሆን ተወስኗል። ይህም ውስን የሆነውን የመንግሥትና የሕዝብ የመሬት ሀብት ፍትሀዊ ባልሆነ መልኩ ማደልን ለመገደብ እንደሆነ ግንዛቤ ውስጥ እንዲገባ ያስፈልጋል።
  • መልሶ ማቋቋም፡- ተነሺዎች በዘላቂነት መቋቋም እንዲችሉ የሚደረጉበት አግባብም ከፈንድ የማቋቋም ጀምሮ በልማቱ ምክንያት የተፈናቀሉና የገቢ ምንጫቸውን ላጡ ተነሺዎች መልሰው የሚቋቋሙበት አግባብ ተደንግጓል። በመሆኑም በዚህ አንቀጽ በዋናነት መታየት የሚገባቸውን ድንጋጌዎች እንደሚከተለው ተብራርተው ቀርበዋል።
  • በአዋጅ ቁጥር 455/97 አንቀጽ 13(1) የወረዳ ወይም የከተማ አስተዳደሮች አቅም በፈቀደ መጠን የመልሶ ማቋቋም ድጋፍ እንዲሚያደርጉ ቢደነገግም “አቅም በፈቀደ” ስለሚል በአግባቡ ሳይሰራ ቆይቷል። በዚህም ምክንያት ተነሺዎች የተከፈላቸውን የካሣ ገንዘብ በአግባቡ ባለመጠቀማቸው ለችግር መጋለጣቸውን በጥናት ተረጋግጧል። ስለዚህ የከተማም ሆነ የገጠር ተነሺዎች መልሰው ስለሚቋቋሙበት መደንገግ እንደሚያስፈልግ ታምኖበት በዚህ አዋጅ የክልል መንግሥታት እንዲሁም በቻርተር የተቋቋሙ ከተሞች ለተነሺዎች ካሣ ከመክፈል በተጨማሪ የማቋቋም ግዴታ ተጥሎባቸዋል፡፡
  • ተነሺዎችን ማቋቋም ከፍተኛ የገንዘብ አቅም የሚጠይቅ ነው፡፡ በመሆኑም ክልሎች ለመልሶ ማቋቋም የሚሆን ፈንድ ማቋቋም እንዳለባቸውም ተደንግጓል። ይህ ድንጋጌ ሲቀመጥ ታሳቢ የሆነው በአንድ ማዕከል የሚተዳደር የካሣና መልሶ መቋቋሚያ ፈንድ በማቋቋም እንጂ የየመስሪያ ቤቱና የክልሎች ድርሻ ብቻ አድርጎ መተው ስለማይቻል ነው። ይህ ፈንድ በአዋጅ ወይም ደንብ የሚቋቋም ሆኖ የገንዘብ ምንጩ ክልሎች ከበጀት በድርሻቸው የሚያዋጡት ወይም ከአለምአቀፍ ድርጅቶች ከሚገኝ ብድር ወይም የገንዘብ ድጋፍ ሊሆን ይችላል፡፡ የገንዘብ ምንጩ (ፈንዱ) በቦርድ ሊመራ የሚችልና በማንኛውም ክልል ሰፊ መሬት ሲወሰድና ብዛት ያላቸው ተነሺዎችን ለማቋቋም ድጋፍ ሲያስፈልግ ወጪ በማድረግ እየተፈጠረ የነበረውን ከፍተኛ የፋይናንስ ችግርን የሚፈታበት አግባብ በመሆኑ በአዲስ መልክ ተደንግጓል።
  • ንብረት ስለመገመት፡- ንብረት ስለመገመት በአዋጅ ቁጥር 455/97 አንቀጽ 9 ን/አንቀጽ 1 እና 2 የተገለጸ ቢሆንም በዚህ ረቂቅ አዋጅም እንዲካተት ተደርጓል። በመሆኑም ንብረት እና መፈናቀያ ካሣ በሀገር አቀፍ ቀመር መሠረት እንዲገመት በመደንገግ ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የሚነሱ ተነሺዎች በአንድ የካሣ ቀመር መሠረት እንዲካሱ በማድረግ ወጥ የሆነ አሰራር ለመዘርጋት ነው፡፡

ከግመታ ጋር በተያያዘ በተመሰከረለት የግል ድርጅት እንዲገመት ይደረጋል ተብሎ ሲደነገግ ሁሉንም ሥራዎች ማለትም የልማት ተነሺዎችን የሚያስነሳው፣ ካሣ የሚገምተው እና ካሣ የሚከፍለው መንግስት ብቻ ከሚሆን ይልቅ ገማቹ የግል ድርጅት ቢሆን ከተወዳዳሪነትና ገለልተኛነትን ከማረጋገጥ አንጻር አስፈላጊነቱ ታይቶ ነው። ይሁን እንጂ የግል ድርጅት ከሌለ አማራጭ በማስቀመጥ ራሱን በቻለ በመንግሥት በተቋቋመ ተቋም እንዲገመት ምቹ ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ ይህም ከሌለ ወይም የተጠቀሱት አማራጮች እስኪደራጁ ክልሉ ወይም በወረዳው ወይም በከተማ አስተዳደር በሚቋቋምና ተገቢው ሙያ ስብጥር ባለው ገማች ኮሚቴ እንዲሰራ ተደንግጓል። ይሁን እንጂ የሚነሳው ንብረት የመንግሥት መሠረተ ልማት ወይም የአገልግሎት መስመር ከሆነ ግምቱ የሚዘጋጀው በንብረቱ ባለቤት እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ከግምት ጋር በተያያዘ የካሣ ግምት የሚሰላበት ነጠላ ዋጋ ቢበዛ በሁለት የዓመቱ መከለስ እንደሚገባው ተደንግጓል።

  • አቤቱታ ሰሚ አካል እና ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ ስለማቋቋም፡- የማስለቀቂያ ትዕዛዝ የደረሰው ወይም ትዕዛዝ በተሰጠበት ንብረት ላይ መብቴ ወይም ጥቅሜ ተነክቷል የሚል ማንኛውም ሰው በቀጥታ ወደ ፍ/ቤት ከማምራቱ በፊት አቤቱታውን ለአስተዳደሩ ማቅረብ የሚችልበትን አግባብ ክልሎች የከተማ ቦታ ማስለቀቅና የካሣ ጉዳዮች አቤቱታ ሰሚ እና ይግባኝ ሰሚ ጉባዔ እንዲያቋቁሙ፣ የጉባኤውን ተደራሽነት ለማረጋገጥም ሲባል በክልሉ የተለያዩ አካባቢዎች እንዲቋቋም ማድረግ እንደሚቻል መደንገግ አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል። ከእነዚህ ተቋማት ጋር በተያያዘ እንደሚከተለው ተደንግጓል።
  • አቤቱታን አስመልክቶ በአንድ በኩል በአዋጅ የክርክር መንስኤዎችን ዘርዝሮ መጨረስ የማይቻል በመሆኑ፣ በሌላ በኩል መሬት ለሕዝብ ጥቅም ከመወሰዱ ጋር ተያይዞ የሚነሱ ቅሬታና አቤቱታዎች በተቻለ መጠን በአስተዳደራዊ አካል ለተቋቋመ አቤቱታ ሰሚ አካል ቀርበው እንዲታዩ ማድረግ፣ እነዚህ አካላት በሌሉበት ደግሞ በመደበኛ ፍ/ቤት እንዲታዩ በማድረግ የተነሺዎችን መብት ያለገደብ እንዲከበር ድንጋጌዎቹ ተቀምጠዋል። የቀናት ገደብም የተበጀው አቤቱታ ሰሚ አካሉ የአስተዳደራዊ አካል በመሆኑ ፈጥኖ ውሳኔ እንዲሰጥ በማድረግ የልማቱ ስራ እንዳይጓተት በሚል ታሳቢ ተደንግጓል።

 

  • ቦታ ስለመረከብ በዋናነት እንዲካተት የተደረገው ለህዝብ ጥቅም ሲባል የከተማ ቦታን ከማንኛውም ይገባኛል ነጻ በማድረግ የከተማ ወይም የወረዳ አስተዳደር መቼና እንዴት መረከብ እንዳለበት መደንገግ በማስፈለጉ ነው፡፡ አግባብ ያለው አካል የሕግ ሂደቱን ተከትሎ እንዲለቀቅ የተፈለገው መሬት ለታለመው ልማት ሳይውል እንዳይቀር ለማድረግ ነው፡፡
    1.  በክፍል አራት፡- ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች
  • ሥልጣንና ተግባር፡- ክልሎች በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 52 ን/አንቀጽ 2(መ) የፌዴራል መንግስት በሚያወጣው ሕግ መሬትንና የተፈጥሮ ሀብትን ያስተዳድራል በሚል ተደንግጓል፡፡ የካሣ አዋጅ 455/1997 የፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር አዋጁን በማስፈጸም ሥልጣን የነበረው ቢሆንም አንዳንድ የአዋጁ ድንጋጌዎች ወቅታዊነት የሚጎድላቸው ስለመሆናቸው በጥናት መለየቱን ተከትሎ በቀጣይ ይህንን አዋጅ ለማስፈጸም በከተሞች የከተማ ልማትና ኮንስትሪክሽን ሚኒስቴር እንዲሁም በገጠር የግብርና ሚኒስቴር እንደሆኑ ተለይተዋል። ክልሎች የወረዳ ወይም ከተማ አስተዳደሮች አዋጁን በማስፈጸም ረገድ የበኩላቸውን ድርሻ ለመወጣት እንዲችሉ ሥልጣን ተግባር የተሰጠበት አግባብ ተካቷል።
  • የመተባበር ግዴታ፡- ማንኛውም ሰው ይህንን አዋጅ እና አዋጁን ለማስፈጸም የወጡ ደንቦችና መመሪያዎችን ከሚመለከታቸው አካላት ጋር የመተባበር ግዴታ እና የአዋጁን ድንጋጌዎችን የጣሰ ወይም አፈፃፀማቸውን ያሰናከለ ማንኛውም ሰው አግባብ ባለው ሕግ መሠረት ተጠያቂ እንደሚሆን የተደነገገበት ነው።
  • የመሸጋገሪያ ድንጋጌ፡- ይህ አዋጅ ከመጽደቁ በፊት ክስ ቀርቦባቸው ውሳኔ ያላገኙ ጉዳዮች በቀድሞው አዋጅ 455/1997 መሠረት እንደሚስተናገዱ የተደነገገበት አግባብ ነው።

3.ማጠቃለያበሕገ-መንግሥቱ ድንጋጌ መሠረት የፌዴራል መንግሥቱ የመሬት አጠቃቀም ሕግ የማውጣት ሥልጣን ተከትሎ የካሣ አዋጅ 455/1997 ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትንና ለንብረት ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ወጥቶ የነበረው አዋጅ በከተሞች ልማትና ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋጾ በማበርከት ረገድ የበኩሉን ሚና ሲጫወት ቆይቷል፡፡ ይሁን እንጂ አዋጁ በስራ ላይ በዋለባቸዉ ዓመታት በአዋጁ አፈጻጸም የታዩትን ክፍተቶች ለማረም፣ ከአዋጁ ድንጋጌዎች ዉስጥ ለከተሞች ለአፈጻጸም አስቸጋሪ የሆኑትን ድንጋጌዎች በመለየትና በማስተካከል እንዲሁም በጥናት ምክረ-ሀሳቦች መሠረት ከወቅቱ ነባራዊ ሁኔታ አንፃር መቃኘት ያለባቸውን ጉዳዮች በማካተት የካሣ አዋጁን ማሻሻል ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ ሆኖ ተገኝቷል፡፡
በመሆኑም አዋጁን በማሻሻል እና በተሟላ ሁኔታ በመተግበር ለተነሺዎች ተጠቃሚነት የሚያመጡ እና በዘለቄታነት እንዲቋቅሙ የሚያስችላቸውን አስገዳጅ ድንጋጌዎች በማካተት፣ በመንግሥትም ደረጃ ለካሣ ክፍያም ሆነ ተነሺዎችን በዘለቄታነት ለማቋቋም የሚያስችል ፈንድ ማቋቋም እንዳለበት በመደንገግ ለሕዝብ ጥቅም የተለቀቀውንና ዉስን የሆነዉን መሬት ለላቀ ልማት እና ለሀገራችን ሕዳሴ የድርሻዉን ሚና እንዲጫወት ለማድረግ አዋጁን ማሻሻል አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

ADVOCATES’ PROCLAMATION NO…/2019 (Draft)

ADVOCATES’ PROCLAMATION NO…/2019

Advocates’ Proclamation No…2019 LATEST – 240419

 (Draft)

WHEREAS it is of paramount importance to adequately regulate the advocates’ profession in the light of global and national changes;

WHEREAS, with due recognition that the Ethiopian legal infrastructure has lagged behind its rapid socio-economic transformation, the Government of the Federal Democratic Republic of Ethiopia has embarked on a fundamental and wide-ranging effort of restructuring and reforming the existing laws and legal institutions;

WHEREAS, as in many areas of the law, the existing regulations of the advocate’s profession in Ethiopia are insufficient to address contemporary challenges that the new economic and social realities bring to bear;

WHEREAS, to align the reality in the legal practices market and the legal framework guiding it, a legislative guidance has become necessary;

WHEREAS, informed by the experiences of many different jurisdictions from different legal traditions, the need to lay a legal foundation that responds to many questions in the field is recognised;

WHEREAS public interest calls for a stable advocates’ profession with strong and independent regulatory institutions as part of the administration of justice to advance the rule of law and the uniform protection of human rights, including access to justice, throughout Ethiopia;

WHEREAS it is crucial for a society governed by the rule of law that the advocates’ profession has a self-regulatory power under a statutory framework;

NOW, THEREFORE, in accordance with Article 55 (1) of the Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia, it is hereby proclaimed as follows.

SECTION ONE

GENERAL

Sub-section One – General

Article 1

Short Title

This Proclamation may be cited as the “Advocates’ Proclamation No…./2019”. 

Article 2

Definitions

In this Proclamation, unless the context requires otherwise:

  • “Constitution” means the Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia;
  • “Advocate” means an individual to whom a license is issued in accordance with this Proclamation in order to engage in legal practice;
  • “Legal practice” means “any service that could be provided by an advocate including:
  1. advising a client on legal issues;
  2. drafting a legal document and/or executing a document on behalf of a client;
  3. representing a client before any governmental or non-governmental body, including courts, administrative tribunals, quasi-judicial bodies, arbitration tribunals and other alternative dispute resolution forum; and
  4. subject to a special license requirement, notarizing a document”;
  • “Federal Attorney General” means the government body established in accordance with the Federal Attorney General Establishment Proclamation No. 943/2016;
  • “Documents Authentication and Registration Agency” means the government body established in accordance with the Documents Authentication and Registration Proclamation No. 922/2016;
  • “Federal Bar” means the body established pursuant to Article 70 of this Proclamation.
  • “Region” means any regional state referred to in Article 47 (1) of the Constitution, excluding the Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations.
  • Any expression in the masculine gender used in this Proclamation includes the feminine.

Article 3[1]

Scope of Application

This Proclamation shall govern advocates and law firms that engage in legal practice in the City Administrations of Addis Ababa and Dire Dawa or federal courts.

SECTION TWO

OBJECTIVES AND PRINCIPLES OF REGULATION

Article 4

Regulatory Objectives and Principles

  1. In the regulation of advocates, the regulator shall, in so far as it is practicable, strive to serve the following regulatory objectives:
    1. Protection and promotion of the rule of law;
    2. Protection and promotion of human rights, including access to justice;
    3. Protection and promotion of the interests of consumers;
    4. Ensuring fair competition in legal practice;
    5. Encouraging the development of an independent, strong, diverse and effective legal profession;
    6. Promoting and maintaining adherence to professional principles and rules; and
    7. Contributing to building one economic and political community.
  2. The regulatory objectives provided under Sub-article 1 of this Article shall be the objectives for the enactment of codes of conduct and bylaws, licensing of advocates and disciplinary proceedings.
  3. The regulator, in discharging its functions with a view to achieving the regulatory objective above, shall be guided by the following principles:
  4. Cost effectiveness;
  5. Proportionality of means to ends;
  6. Balanced and effective participation of stakeholders;
  7. Facilitative compliance first and enforcement as a last resort;
  8. Independence;
  9. Transparency; and
  10. Consistency and equality.

SECTION THREE

ADMISSION AND LICENSING

Sub-section One – Admission

Article 5

Principle

  1. No person shall engage in legal practice without being licensed by the Federal Bar.
  2. Any person who meets the qualification criteria as provided in this Section is entitled to be admitted to the advocates’ profession.
  3. The entry into and continued exercise of the advocates’ profession should not be denied in particular by reason of sex, religion, political or other opinion, ethnic or social origin, property, birth or physical disability.

Article 6

Qualification Criteria

Any person is qualified to work as an advocate if he:

  1. is a citizen of Ethiopia;
  2. holds a Bachelor of Laws degree from an accredited law school in Ethiopia;
  3. has successfully completed a two-year period of traineeship as provided in this Section;
  4. produces evidence that certifies he has passed the examinations for admission as may be prescribed by the Federal Bar;
  5. has good moral character;[2] and
  6. is not legally or judicial interdicted from engaging in legal practice.

A /DRAFT/ PROCLAMATION TO PROVIDE FOR MOVABLE PROPERTY SECURITY RIGHT

A PROCLAMATION TO PROVIDE FOR MOVABLE PROPERTY SECURITY RIGHT

PROCLAMATION No………../2019
A PROCLAMATION TO PROVIDE FOR MOVABLE PROPERTY SECURITY RIGHT

WHEREAS, modern secured transactions systems enable individuals and entities to use their movable assets as security for credit generating new productive capital and fostering access to and usage of finance;

WHEREAS, it is necessary to provide for the creation of security rights in movable property, ensure their publicity and effectiveness through efficient enforcement mechanisms;

WHEREAS, establishing single comprehensive electronic registration regime for secured transactions in movable property to determine priority rights among competing claimants is necessary;

NOW, THEREFOR, in accordance with Article 55(1) of the Federal Democratic Republic of Ethiopia Constitution, it is hereby proclaimed as follows:

PART ONE
GENERAL PROVISIONS

1. Short Title
This Proclamation may be cited as “Movable Property Security Rights Proclamation No.. ……. /2019.

2. Definitions
In this Proclamation, unless the context otherwise requires:
1/ “accessory to immovable” means a corporeal asset that despite the fact that it is physically affixed to an immovable is treated as movable property;

2/ “acquisition security right” ” means a security right in a corporeal asset or intellectual property, which secures the obligation to pay any unpaid portion of the purchase price of the asset or other credit extended to enable the grantor to acquire rights in the asset to the extent the credit is used for that purpose;

3/ “business” means a business specified under the Commercial Code of Ethiopia;

4/ “certificated securities” means a document evidencing ownership of share/bonds registered in the name of the holder or issued to a bearer;

5/ “Collateral Registry” means an electronic system for receiving, storing and making accessible to the public information about security rights and non-consensual rights in movable property;

6/ “Collateral Registry Office” means an office established to manage the Collateral Registry;

7/ “competing claimant” means a creditor of a grantor or other person with rights in the collateral that may be in competition with the rights of a secured creditor in the same collateral;

8/ “consumer goods” means goods primarily used or intended to be used by the grantor for personal, family or household consumption;

9/ “control agreement”
a) with respect to electronic securities means an agreement in writing among the issuer, the grantor and the secured creditor, according to which the issuer agrees to follow instructions from the secured creditor with respect to the securities without further consent from the grantor; or
b) with respect to rights to payment of funds credited to a deposit account means an agreement in writing among the financial institution, the grantor and the secured creditor, according to which the financial institution agrees to follow instructions from the secured creditor with respect to the payment of funds credited to the deposit account without further consent from the grantor;

10/ “corporeal asset” means all types of goods including money, negotiable instruments, negotiable documents and certificated securities;

11/ “debtor” means a person that owes payment or other performance of a secured obligation, whether or not that person is the grantor of the security right securing payment or other performance of that obligation, including a guarantor of a secured obligation;

12/ “debtor of the receivable” means a person that owes payment of a receivable, including a guarantor or other person secondarily liable for payment of the receivable;

13/ “deposit account” means an account maintained by a financial institution authorized to receive deposits from the public;

14/ “equipment” means a corporeal asset other than inventory or consumer goods that is primarily used or intended to be used by the grantor in the operation of its business;

15/ “electronic securities” means shares and bonds registered and transferable electronically but not represented by a certificate;

16/ “farm products” include but not limited to crops grown, growing or to be grown; forest, timber and other wood products; livestock, born or unborn, bees and poultry and the produce and progeny thereof; supplies used or produced in a farming operation; or products of crops or livestock in their unmanufactured states.

17/ “financial lease” means a type of leasing by which a lessor provides a lessee against payment of mutually agreed installments over a specified period with the use of specified capital goods under which the lessor shall retain full ownership right on the capital goods during the period of the lease agreement, and, subject to agreement between the two parties, the lessee may have an option to purchase the capital good outright after the termination of the lease period at an agreed price.

18/ “future asset” means a movable property, which does not exist or which the grantor does not have rights in or the power to encumber at the time the security agreement is concluded;

19/ “grantor” means a person that creates a security right to secure either its own obligation or that of another person; a buyer or other transferee, lessee, or licensee of the collateral that acquires its rights subject to a security right;

20/ “hire-purchase” means a type of leasing by which a lessor provides a lessee with the use of a specified capital goods, against payment of mutually agreed instalments over a specified period under which, with each lease payment, an equal percentage of the ownership is transferred to the lessee and, upon effecting of the last payment, the ownership of the capital goods shall automatically be transferred to the lessee;

21/ “incorporeal asset” means all types of movable property other than corporeal assets that shall include receivables, deposit accounts, intellectual property rights;

22/ “intellectual property” will have a meaning that is given to it in the intellectual property law;

23/ “inventory” means corporeal assets held by the grantor for sale or lease in the ordinary course of the grantor’s business, including raw and semi-processed materials;

24/ “mass or product” means corporeal assets that are so physically associated or united with other corporeal assets that they have lost their separate identity;

25/ “money” means bank notes and coins which are legal tender issued and minted by the National Bank of Ethiopia; and notes and coins which are legal tender in any country outside Ethiopia as to which the National Bank of Ethiopia has declared to be acceptable for payment in Ethiopia;

26/ “moveable property” includes inventories, agricultural products, incorporeal assets, corporeal assets, the right to use land unless prohibited by pertinent laws; properties excluding land, house and building, a security right under a hire-purchase agreement, security trust deed, trust receipt, commercial consignment, mortgage of a business, sale with ownership reserved, sale with right of redemption, security rights in certificated securities, and security rights in warehouse receipts;

27/ “negotiable document” includes a document, such as a bill of lading, way-bill, voucher or a warehouse receipt for goods warehoused that represents a right to delivery of corporeal assets and may be transferred by negotiation;

28/ “negotiable instrument” includes a bill of exchange, promissory note and other instruments except check issued to bearer, specified name or order;

29/ “non-consensual creditor” means a creditor that has obtained a right in the collateral, on the basis of a court order or applicable law;

30/ “notice” includes an initial notice, an amendment notice or a cancellation notice submitted to the Collateral Registry by the secured creditor or other authorized person under this Proclamation;

31/ “operating lease” means a type of leasing for a period of time not exceeding two years, by which a lessor provides a lessee against payment of mutually agreed rent with the use of specified capital goods that the lessor has at hand;

32/ “prior law” means the law in force before the entry into force of this Proclamation;

33/ “prior security right” means a right covered by a security agreement entered into before the entry into force of this Proclamation;

34/ “possession” means the actual possession of a corporeal asset by a person or its representative, or constructive possession by an independent person that acknowledges holding it for that person;

35/ “proceeds” means whatever is received in respect of the collateral, including what is received as a result of sale or other disposition or collection, lease or licence of the collateral, fruits, insurance proceeds, claims arising from defects in, damage to or loss of the collateral, and proceeds of proceeds;

36/ “receivable” means a right to payment of a monetary obligation, excluding a right to payment evidenced by a negotiable instrument, a right to payment of funds credited to a deposit account and a right to payment under security;

37/ “recognized market” means a market in which prices are stated publicly and/or presumed to be commercially reasonable;

38/ “registrant” means the person who submits the prescribed registry notice form to the Collateral Registry;

39/ “Registrar” means a person to be appointed by the government to supervise and administer the operations of the Collateral Registry;

40/ “records” means the information in all registered notices stored by the Collateral Registry, consisting of the records that are publicly accessible and the records that have been archived;

41/ “secured creditor” means a person that has a security right or non-consensual creditor.

42/ “security agreement” means an agreement, regardless of whether the parties have denominated it as a security agreement, between a grantor and a secured creditor that provides for the creation of a security right;

43/ “security right” means a property right in movable property that is created by an agreement to secure payment or other performance of an obligation, regardless of whether the parties have denominated it as a security right, and regardless of the type of property, the status of the grantor or secured creditor, or the nature of the secured obligation;

44/ “serial number” means the serial number located on the chassis or body frame;

45/ “serial-numbered collateral” means a motor vehicle, trailer, agricultural machineries, construction machineries or industrial machineries and others that have a serial number permanently marked on or attached by the manufacturer;

46/ “person” means natural or legal person.

47/ Any expression in the masculine gender includes the feminine.

3. Scope of application
1/ This Proclamation shall apply to all rights in movable property created by agreement that secure payment or other performance of an obligation regardless of the form of the transaction, type of movable property, status of the grantor or secured creditor or the nature of the secured obligation.

2/ This Proclamation shall not apply to:
a) security rights in securities traded on exchanges;
b) a mortgage of a ship with all accessories required for its use subject to the Maritime Code;
c) an interest in an aircraft subject to the registration by the Ethiopian Civil Aviation Authority; and
d) except as otherwise provided in this Proclamation, a lien or other interest given by law; and
e) security rights in proceeds of collateral if the proceeds are a type of asset that is outside the scope of this Proclamation to the extent that other laws applies to security rights in those types of asset and governs the matters addressed in this Proclamation.

3/ This Proclamation shall not prevent creation of an encumbrance in accessories to immovable under immovable property law.

Continue reading “A /DRAFT/ PROCLAMATION TO PROVIDE FOR MOVABLE PROPERTY SECURITY RIGHT”

በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ ያለ የዋስትና መብት /ረቂቅ/ አዋጅ

አዋጅ ቁጥር ……/2011

በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ ያለ የዋስትና መብት አዋጅ

በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ ያለ የዋስትና መብት አዋጅ

ዋስትናው የተጠበቀ ዘመናዊ የብድር ሥርዓት ግለሰቦችና ተቋማት ተንቀሳቃሽ ንብረታቸውን በማስያዝ ሥራ ላይ የሚውል አዲስ ካፒታል ማግኘት እንዲችሉና በሂደቱም የፋይናንስ ተደራሽነትንና ተጠቃሚነትን ለማሳደግና ለማስፋፋት የሚያስችል በመሆኑ

 

ተንቀሳቃሽ ንብረትን በዋስትና አስይዞ ብድር ማግኘት የሚቻልበትን ሥርዓት መዘርጋትና የማስፈጸሚያ መንገዱንም ቀልጣፋና ውጤታማ ማድረግ ተገቢ በመሆኑ፤

 

ለዋስትና በተያዘ ተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ በተወዳዳሪ ባለመብቶች የሚነሳ የቀዳሚነት መብትን ለመወሰን የሚያስችል አንድ ወጥና ሁሉንአቀፍ የኤሌክትሮኒክ ምዝገባ ሥርዓት መዘርጋት አስፈላጊ ስለሆነ፤

 

በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 55/1/መሠረት የሚከተለው ታውጇል፡፡

ክፍል አንድ

ጠቅላላ

 

  1. አጭር ርዕስ

ይህ አዋጅ ‹‹የተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ ያለ የዋስትና መብት አዋጅ ቁጥር…./2011›› ተብሎ ሊጠቀስ ይችላል፡፡

 

  1. ትርጓሜ

የቃሉ አገባብ የተለየ ትርጓሜ የሚያሰጠው ካልሆነ በስተቀር በዚህ አዋጅ ውስጥ፤

1/         ‹‹የማይንቀሳቀስ ንብረት ተጓዳኝ›› ማለት ከማይንቀሳቀስ ንብረት ጋር የተያያዘ ቢሆንም እንደተንቀሳቃሽ ንብረት የሚቆጠር ሀብት ነው፤

 

2/         ‹‹የተገኘ የዋስትና መብት›› ማለት በግዑዝ ሀብት ወይም አዕምሯዊ ንብረት ላይ ያልተከፈለ ቀሪ ዋጋን ለማስፈጸም ወይም መያዣ ሰጪው በንብረቱ ላይ የባለቤትነት መብት እንዲያገኝ ለማድረግ የተፈፀመ ብድርን ለማስከፈል እንዲቻል በዚያው መጠን በንብረቱ ላይ የተገኘ የዋስትና መብት ነው፤

 

3/         ‹‹የንግድ ተቋም›› ማለት በንግድ ሕግ የተመለከተው የንግድ መደብር ነው፤

 

4/         ‹‹በሰነድ የተደገፈ ሴኩሪቲ›› ማለት ሰነዱን በያዘው ሰው ስም ወይም ለአምጪው ተብሎ የታዘዘ አክሲዮን ወይም ቦንድ የባለቤትነት ማረጋገጫ ሰነድ ነው፤

 

5/         ‹‹የመያዣ መዝገብ›› ማለት በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ በስምምነት ወይም ከህግ ወይም ከፍርድ የመነጨ የዋስትና መብት መረጃን መቀበያ፣ ማስቀመጫ እና ለሕዝብ ተደራሽ ማድረጊያ የኤሌክትሮኒክ ሥርዓት ነው፤

 

6/         ‹‹የመያዣ ምዝገባ ጽሕፈት ቤት›› ማለት የመያዣ ምዝገባ ሥርዓትን ለማስተዳደር የሚቋቋም ጽህፈት ቤት ነው፤

 

7/         ‹‹ተወዳዳሪ ባለመብት›› ማለት ገንዘብ ጠያቂ ወይም በዋስትና በተያዘ ንብረት ላይ ዋስትና ያለው ገንዘብ ጠያቂ ጋር ተወዳዳሪ የመብት ጥያቄ ያለው ሌላ ሰው ነው፤

 

8/         ‹‹የፍጆታ ዕቃዎች›› ማለት መያዣ ሰጪው በዋናነት ለራሱ ወይም ለቤተሰቡ የቤት ውስጥ ፍጆታ የሚጠቀምባቸው ወይም ለመጠቀም ያዘጋጃቸው ዕቃዎች ናቸው፤

 

9/         ‹‹የቁጥጥር ስምምነት›› ማለት፣

ሀ)         የኤሌክትሮኒክ ሴኩሪቲዎች ዋስትናን በተመለከተ በሰነዱ አውጪ፣ በመያዣ ሰጪው እና ዋስትና ባለው ገንዘብ ጠያቂ መካከል የተደረገና አውጪው የመያዣ ሰጪው ተጨማሪ ፈቃድ ሳያስፈልገው ዋስትና ያለው ገንዘብ ጠያቂ የሚሰጠውን ትዕዛዝ በቀጥታ የሚፈጽምበት የጽሑፍ ስምምነት ነው፡፡ ወይም

 

ለ)         ከተቀማጭ ሂሳብ ላይ ክፍያ የማግኘት መብትን ለማስፈጸም በፋይናንስ ተቋሙ፣ በመያዣ ሰጪው እና ዋስትና ባለው ገንዘብ ጠያቂ መካከል የተደረገና የፋይናንስ ተቋሙ የመያዣ ሰጪው ተጨማሪ ፈቃድ ሳያስፈልገው በመያዣ ሰጪው ሂሳብ ውስጥ በተቀመጠ ገንዘብ ላይ ዋስትና ያለው ገንዘብ ጠያቂ የሚሰጠውን ትዕዛዝ በቀጥታ የሚፈጽምበት የጽሑፍ ስምምነት ነው፤

 

10/       ‹‹ግዑዝ ሀብት›› ማለት ገንዘብ፣ የሚተላለፍ የገንዘብ ሰነድ፣ የሚተላለፍ ሰነድ እና በሰነድ የተደገፉ ሴኩሪቲዎችን ጨምሮ ማንኛውም ዓይነት ዕቃ ነው፤

 

11/       ‹‹ባለዕዳ›› ማለት ዋስትና ለተገባለት ግዴታ ገንዘብ የመክፈል ወይም ግዴታውን የመፈጸም ኃላፊነት ያለበት ሰው ሲሆን ለዚሁ ዋስ የሆነንም ይጨምራል፤

 

12/       ‹‹የተሰብሳቢ ሂሳብ ባለዕዳ›› ማለት የተሰብሳቢ ሂሳብን የመክፈል ግዴታ ያለበት ሰው ሲሆን፣ ለሂሳቡ ክፍያ ዋስ የሆነን ወይም በሁለተኛ ደረጃ ዋስ የሆነ ሌላ ሰውን ይጨምራል፤

 

13/       ‹‹ተቀማጭ ሂሳብ›› ማለት ከሕዝብ ተቀማጭ ገንዘብ ለመሰብሰብ ፈቃድ በተሰጠው የፋይናንስ ተቋም ውስጥ ያለ ሂሳብ ነው፤

 

14/       ‹‹መሣሪያ›› ማለት ከንግድና የፍጆታ ዕቃዎች ውጭ የሆነና መያዣ ሰጪው በዋናነት ለሥራው የሚጠቀምበት ወይም ሊጠቀምበት የያዘው ግዑዝነት ያለው ሀብት ነው፤

 

15/       ‹‹ኤሌክትሮኒክ ሴኩሪቲዎች›› ማለት ኤሌክትሮኒካዊ በሆነ መንገድ የተመዘገቡ፡ የሚተላለፉ እና በሰነድ ያልተደገፉ አክሲዮኖችና ቦንዶች ናቸው፤

 

16/       ‹‹የግብርና ምርቶች›› ማለት የበቀሉ ወይም በመብቀል ላይ ያሉ ወይም ወደፊት የሚበቅሉ ሰብሎች፣ ደንና የደን ውጤቶች፣ የቤት እንሰሳት የሚወለዱትን ጨምሮ፣ የንብና የዶሮ ዕርባታ፣ ለግብርና ሥራ ጥቅም ላይ የሚውሉ ግብአቶች ወይም በግብርና ሥራ የተመረቱ፣ ወይም በምርት ሂደት ያልተቀየሩ የሰብል ወይም የእንስሳት ምርቶችንና ሌሎች የግብርና ውጤቶችን ያጠቃልላል፤

 

17/     ‹‹የፋይናንስ ኪራይ›› ማለት አከራዩ አንድ የተወሰነ የካፒታል ዕቃን በተከራዩ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ ተከፍሎ የሚያልቅ በሁለቱ ወገኖች ስምምነት የተወሰነ ክፍያ በየተወሰነ ጊዜ በመፈጸም እንዲጠቀምበት የሚያከራይበት፣ የኪራይ ስምምነቱ ጸንቶ በሚቆይበት ጊዜ አከራዩ በካፒታል ዕቃው ላይ ሙሉ የባለቤትነት መብት ይዞ የሚቆይበትና የኪራይ ዘመኑ ሲያበቃ ሁለቱም ወገኖች ከተስማሙ ተከራዩ የካፒታል ዕቃውን ሊገዛ የሚችልበት የኪራይ ዓይነት ነው፤

 

18/       ‹‹ታሳቢ ሀብት›› ማለት ገና ያልተፈጠረ ወይም የዋስትና ስምምነቱ በሚፈጸምበት ጊዜ መያዣ ሰጪው ገና የባለቤትነት መብት ያላገኘበት ተ   ንቀሳቃሽ ንብረት ነው፤

 

19/       ‹‹መያዣ ሰጪ›› ማለት ለራሱ ወይም ለሌላ ሰው ግዴታ ማስፈፀሚያ ዋስትና ያስያዘ፣ በዋስትና ግዴታ የተያዘ ንብረትን ከነግዴታው የገዛ፣ የተላለፈለት፣ የተከራየ ወይም የመጠቀም ፈቃድ ያለው፣ በዱቤ ግዢ መሠረት የተከራየ ሰው ነው፤

 

20/       ‹‹የዱቤ ግዢ›› ማለት አከራይና ተከራይ ባደረጉት ስምምነት መሠረት አከራይ በተወሰነ ጊዜ የሚደረግ ክፍያ እየተከፈለው አንድ የተወሰነ የካፒታል ዕቃን ተከራዩ እንዲጠቀምበት የሚፈቅድበት፣ እያንዳንዱ ክፍያ በተደረገ ቁጥር ለክፍያው ተመጣጣኝ በሆነ መቶኛ ልክ ለተከራይ የባለቤትነት መብት የሚተላለፍበትና ተከራይ የመጨረሻውን ክፍያ እንደፈጸመም በካፒታል ዕቃው ላይ ሙሉ የባለቤትነት መብት ወዲያውኑ የሚያገኝበት የኪራይ ዓይነት ነው፤

 

21/       ‹‹ግዑዝነት የሌለው ሀብት›› ማለት ተሰብሳቢ ሂሳብን፣ ተቀማጭ ሂሳብን፣ የአእምሯዊ ንብረት መብትንና ከግዑዝ ንብረት ውጭ ያሉ ተመሳሳይ ተንቀሳቃሽ ንብረቶችን ያካትታል፤

 

22/       ‹‹አምሯዊ ንብረት›› በአገሪቱ አእምሯዊ ንብረት ህጎች የተሰጠው ትርጉም ይኖረዋል፡፡

 

23/       ‹‹ንግድ ዕቃ›› ማለት ጥሬ እና በከፊል የተቀነባበሩትን ጨምሮ መያዣ ሰጪው በመደበኛ የንግድ ሥራ ሒደት ለሽያጭ ወይም ለኪራይ የያዘው ግዑዝ ሀብት ነው፤

 

24/       ‹‹ውህድ ወይም ምርት›› ማለት አንድን ምርት ከሌላ ምርት ጋር በማዋሀድ ወይም በመቀላቀል የሚፈጠር አዲስ ይዘት ያለው ምርት ወይም ውህድ ነው፤

 

25/       ‹‹ገንዘብ›› ማለት በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የሚታተሙ ሕጋዊ መገበያያ የገንዘብ ኖቶች እና የሚቀረጹ ሳንቲሞች፣ ወይም             በኢትዮጵያ ውስጥ ለሚፈጸም ክፍያ ተቀባይነት ያላቸውና በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የተገለጹ የሌላ ሀገር ሕጋዊ የመገበያያ የገንዘብ ኖቶች እና ሳንቲሞች ናቸው፤

 

26/       ‹‹ተንቀሳቃሽ ንብረት›› ማለት የንግድ ዕቃዎችን፣ የግብርና ምርቶችን፣ ግዑዝነት የሌላቸው ሀብቶችን፣ ግዑዝ ሀብቶችን፣ ከመሬት፣ ከቤት ወይም ከሕንጻ ውጭ ያሉ ንብረቶችን፣ በሕግ ካልተከለከለ በስተቀር በመሬት ላይ የመጠቀም መብትን፣ በዱቤ ግዢ የሚገኝ መብት፣ በአደራ የተቀመጠ ንብረት ሠነድ፣ የአደራ መያዣ ደረሰኝ፣ የሸቀጦች ጭነት፣ ንግድን ለዋስትና ማስያዝ፣ ባለቤትነትን በማስጠበቅ የሚደረግ ሽያጭ፣ የተሸጠ ንብረትን መልሶ ለመግዛት መብት የሚሰጥ ሽያጭ፣ በምስክር ወረቀት የሚረጋገጡ ሴኩሪቲዎች ላይ የሚመሠረት የዋስትና መብት፣ እና በመጋዘን ደረሰኝ ላይ ያለ የዋስትና መብትን ያካትታል፤

 

27/       ‹‹የሚተላለፍ ሰነድ›› ማለት በሰነዱ ላይ የተገለጸውን ንብረት የመረከብ መብት የሚሰጥና ሊተላለፍ የሚችል እንደ ማጓጓዣ ሰነድ፣ ቫውቸር ወይም በመጋዘን የተቀመጠ ዕቃ መቀበያ ደረሰኝ ነው፤

 

28/       ‹‹የሚተላለፍ የገንዘብ ሰነድ›› ማለት የሐዋላ ወረቀት፣ የተስፋ ሰነድ እና ከቼክ በስተቀር ሌላ ለአምጪው ወይም በስሙ ወይም ለታዘዘለት ተብሎ የተዘጋጀ ሰነድን ያካትታል፤

 

29/       ‹‹በህግ ወይም በፍርድ ገንዘብ ጠያቂ የሆነ›› ማለት በዋስትና መያዣ ላይ በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ወይም በሕግ ገንዘብ የመጠየቅ መብት ያገኘ ሰው ነው፤

 

30/       ‹‹ማስታወቂያ›› ማለት በዚህ አዋጅ መሠረት ዋስትና ባለው ገንዘብ ጠያቂ ወይም ፈቃድ በተሰጠው ሰው በመያዣ መመዝገቢያ ሥርዓት ውስጥ የሚካተት የመጀመሪያ ምዝገባ፣ የማስተካከያ ምዝገባ ወይም የስረዛ ምዝገባ ነው፤

 

31/       ‹‹የአጭር ጊዜ መጠቀሚያ ኪራይ›› ማለት በአከራዩ እጅ የሚገኝ አንድ የተወሰነ የካፒታል ዕቃን ተከራዩ በሁለቱ ወገኖች ስምምነት የተወሰነ ኪራይ በመክፈል ከሁለት ዓመት ላልበለጠ ጊዜ እንዲጠቀምበት የሚከራይበት የኪራይ ዓይነት ነው፤

 

32/       ‹‹ቀደምት ሕግ›› ማለት ይህ አዋጅ ሥራ ላይ ከመዋሉ በፊት በሥራ ላይ የነበረ ሕግ ነው፤

 

33/       ‹‹ቀደምት የዋስትና መብት›› ማለት ይህ አዋጅ ከመፅናቱ በፊት በተፈጸመ የዋስትና ስምምነት የተሸፈነ መብት ነው፤

 

34/       ‹‹ይዞታ›› ማለት አንድ ሰው ወይም ተወካዩ አንድን ግዑዝ ንብረት በራሱ  ወይም በሌላ ሰው ሃላፊነት ሥር እንዲሆን ማድረግ ነው፤

 

35/       ‹‹ተያያዥ ገቢ›› ማለት ከዋስትና መያዣው የሚገኝ ማንኛውም ገቢ ሲሆን፣ በሽያጭ፣ በማስተላለፍ፣ በመሰብሰብ፣ በማከራየት ወይም በፈቃድ የተገኘ ወይም የፍሬ ገቢ፣ የመድን ገቢ፣ በዋስትና ከተያዘው ንብረት ብልሽት፣ ጉዳት ወይም መጥፋት ጋር ተያይዞ የሚሰበሰብ ገቢንና በዚሁ ገቢ አማካይነት የተገኘ ተጨማሪ ገቢን ያካትታል፤

 

36/       ‹‹ተሰብሳቢ ሂሳብ›› ማለት ተንቀሳቃሽ ንብረት ሲሆን ከሚተላለፍ የገንዘብ ሰነድ፣ ከተቀማጭ ሂሳብ እና ከዋስትና የሚገኝ የክፍያ መብትን ሳይጨምር ገንዘብ የመከፈል መብት ነው፤

 

37/       ‹‹የታወቀ ገበያ›› ማለት ዋጋ በይፋ የሚገለጽበት እና/ወይም በንግድ አሰራር ተገቢ ነው ተብሎ የሚታመንበት የተለመደና የታወቀ ገበያ ማለት ነው፤

 

38/       ‹‹መዝጋቢ›› ማለት ምዝገባው በሚጠይቀው መሥፈርት መሠረት መረጃዎችን በመያዣ መመዝገቢያ ሥርዓት ውስጥ የሚመዘግብ ወይም የሚያካትት ሰው ነው፤

 

39/       ‹‹ሬጅስትራር›› ማለት የመያዣ ምዝገባ ሥርዓቱን እንዲያስተዳድር እና  እንዲቆጣጠር  በመንግስት  የሚሾም ሰው ነው፤

 

40/       ‹‹መረጃ›› ማለት በመያዣ መመዝገቢያ ሥርዓት ውስጥ የተቀመጠ፣ የተጠበቀ፣ የተደራጀና ለሕዝብ ክፍት የሆነ የተመዘገበ መረጃ ነው፤

 

41/       ‹‹ዋስትና ያለው ገንዘብ ጠያቂ›› ማለት           የዋስትና መብት ያለው ወይም           በህግ ወይም በፍርድ የገንዘብ ጠያቂነት መብት የተሰጠው ሰው ነው፤

 

42/       ‹‹የዋስትና ስምምነት›› ማለት ተዋዋይ ወገኖች የዋስትና ስምምነት ብለው ባይሰይሙትም በመያዣ ሰጪውና በመያዣ ተቀባዩ መካከል የተፈረመ የዋስትና መብት የሚፈጥር ስምምነት ነው፤

 

43/       ‹‹የዋስትና መብት›› ማለት ተዋዋይ ወገኖች የዋስትና መብት ብለው ባይሰይሙትም በንብረቱ ዓይነት፣ በመያዣ ሰጪውና ተቀባዩ እና ዋስትና በተገባለት ግዴታ ላይ ሳይወሰን የክፍያ ወይም ሌላ ግዴታን ለማስፈጸም በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ የሚፈጠር መብት ነው፤

 

44/       ‹‹መለያ ቁጥር›› ማለት በሻሲ ወይም በሌላ የፋብሪካ ምርት አካል ላይ የሚገኝ መለያ ቁጥር ነው፤

 

45/       ‹‹መለያ ቁጥር ያለው መያዣ›› ማለት በአምራቹ በቋሚነት የተጻፈ ወይም የተለጠፈ መለያ ቁጥር ያለው ሞተር ተሽከርካሪ፣ ተሳቢ፣ የእርሻ መሣሪያ፣ የኮንስትራክሽን መሣሪያ፣ የኢንዱስትሪ መሣሪያ እና ሌላ መለያ ቁጥር ያለው ዕቃ ነው፤

 

46/       ‹‹ሰው›› ማለት የተፈጥሮ ሰው ወይም በሕግ የሰውነት መብት የተሰጠው አካል ነው፤

Continue reading “በተንቀሳቃሽ ንብረት ላይ ያለ የዋስትና መብት /ረቂቅ/ አዋጅ”